రవిశంకర్ కవితలు – అనంత భావలోకాలకు తెరిచిన ద్వారాలు – చేరా

వేసవి వాన On Kinige

అనంత భావలోకాలకు తెరిచిన ద్వారాలు – చేరా

……శబ్ధార్ధనిబద్ధమై చిత్త ద్రవీకారకమైన భాషా సంయోజన కవిత్వమని ఒక దృక్పథం చెబితే, మరో ధృక్పథం్రకారం కవిత్వానికి భాష వాహకమైనా కవిత్వం భాషాతీతంగా ఉంటుందని చెప్పుతుంది ఈనాటిెలుగు కవులలో ఇస్మాయిల్‌గారు రెండోవాదాన్ని ప్రచలితం చేస్తున్నారు. ఆయనకు భాష ముఖ్యం కాదు. భాషా సౌందర్యం కవిత్వంలో భాగం కాదు. కవిత్వం విశ్వసత్యాలను ఆవిష్కరించాలి. భాషతో నిర్మించిన పద్యం సత్య దర్శనానికి ఒక గవాక్షంలాంటిది. దీనికి ఆయన జెన్‌బుద్ధిజం నుంచి, జాపనీస్ హైకూలనుంచి సాక్ష్యం తెచ్చుకుంటారు. తెలుగులో రెండో మార్గంలో కవిత్వం రాస్తున్నవారు కొందరున్నారు. రకం కవులు జీవితంలో సంభవించే సాధరణ సంఘటనల నుంచి, కన్పించే దృశ్యాలనుంచి, ఎదురయ్యే అనుభవాలనుంచి తాత్త్విక సత్యాలను ఆవిష్కరిస్తారు. భాషాడంబరం ఉండదు. అతి పేలవమైన అలంకారాలు ఉండవు. శబ్దమాధుర్యం వగైరా అసలు పట్టించుకోరు. సాధారణ దృశ్యాలను సంఘటనలను మామూలు మాటలను ఉపయోగించి మన అనుభవాలను కెరలించే కవిత్వం రాస్తారు. ఆలోచించకుండా చదివితే ఇది కవిత్వమేనా అని అనుమానం కూడా వేస్తుంది. భావనా నేత్రాలు విప్పిన కొద్దీ కొత్త లోకాలకు తెరలు విచ్చుకుంటాయి

—–చేరాతలు 1993 మే 2, 9,. కవిత్వానుభవం, 2001, పే. 144-145

పదేళ్ళ కిందట విన్నకోట రవిశంకర్ కవితాసంకలనం “కుండీలో మర్రిచెట్టు” ను గురించి రాస్తూ అతన్ని అరుదైన కవిగా గుర్తిస్తూ ఈ పై మాటలు చెప్పాను.

రవిశంకర్ కవితా రచన ప్రారంభించి సుమారుగా రెండు దశాబ్దాలై ఉండవచ్చు. పదేళ్ళకొక సంపుటిని వెలువరిస్తున్నాడు. తెలుగులో ఏడాదికో రెండేళ్ళకో ఒక కవితా సంపుటిని వెలువరించక పోతే చాలా మంది కవులకు నిదురపట్టదు. ఇప్పటి కవితా సంపుటి నా ముందు మాట కోసం పంపి అప్పుడే రెండేళ్ళు అయింది. కాల గమనంలో తోచిన మార్పులు చేస్తూ మరొక ప్రతిని ఇటీవలే పంపాడు. ప్రచురణ కోసం ఆదుర్దాపడని ఈ కవిని చూస్తే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. తన అనుభవాలను తన ఆలోచనలను వాటి ద్వారా తాను గుర్తించిన విశ్వసత్యాలను కవిత్వంలో ఆవిష్కరించాలనే తపనేకాని కవిత్వం ద్వారా ఏదో ఒక లాభం పొందుదామనే ఆశ ఇతనిలో కనిపించదు. అందుకే ఈ నాటి కవిలోకంలో రవిశంకర్ అరుదైన కవి.

ఈ పదేళ్ళలో రవిశంకర్ కవితా దృక్పథం మారలేదు. కవితా దృక్పథం మారని రవిశంకర్ రచనల్లో ఏమైనా గుర్తించదగిన మార్పులున్నాయా అని సహజంగానే ఎదురుచూస్తాము.

ఈ వ్యవధిలో అతని అనుభవాలు పెరిగాయి. ఆలోచనలు పెరిగాయి. కవితామార్గం విస్తరించింది. దానికొక కొండ గుర్తు ఇప్పటి కవితా ఖండికల పరిణామం పెరిగింది. “కుండీలో మర్రిచెట్టు” లో కవితా ఖండికలు తులనాత్మకంగా చెపితే మినీ కవితలకు కొంచెం సన్నిహితంగా ఉంటాయి. ఇప్పటి కవితా ఖండికలు తన అనుభవాలకు తగినట్లుగా పరిమాణం పెంచుకున్నట్లు కనిపిస్తాయి. అప్పటి కవితలను ఒక్కొక్కటే చదివిన తర్వాత అయ్యో అప్పుడే అయిపోయిందే అనిపించేది.

స్పష్టత కోసం ఇక్కడే ఒక విషయం చెప్పాలి. కవిత్వంలో క్లుప్తత సాధించదగిన గుణమే. అయితే నియత సంఖ్యాక పాదాలలోనే కవిత్వాన్ని కుదించాలనే నియమం పెట్టుకోనక్కర లేదు. తీసుకున్న వస్తువును బట్టి అది మినీ కవిత్వమో, మిడీకవిత్వమో, మాక్సీకవిత్వమో, దీర్ఘకావ్యమో అవుతుంది. కానీ ఫ్యాషన్ కోసం మినీ కవిత్వం, దీర్ఘకావ్యం రాయనక్కరలేదు. వస్తుగౌరవాన్ని బట్టి కవితారూప పరిమాణం ఉంటుంది. “వేసవి వాన” లో రవిశంకర్ కవిత్వం పరిమాణం పంచుకోవడం అవసరమైన పరిణామం.

ఇదిట్లా ఉంచి అనుభవ విస్తృతి గురించి కాసేపు మాట్లాడుకుందాము. రవిశంకర్‌కు “కుండీలో మర్రిచెట్టు” ప్రచురణానంతరం కొంత కాలానికి పెళ్ళి అయింది. తర్వాత కూతురు పుట్టింది. పిల్లలు తమ ఆటల పాటలతో తల్లిదండ్రులకు మురిపాన్ని కలిగించడం సహజం. అంతేగాక పిల్లలు అనేక విధాలుగా తమ పూర్వుల ఆకారాలను, చేష్టలను తలపింపచేస్తారు. ఇది ఒక జెనిటిక్ కంటిన్యుటీ. ఇందులో అనేక జన్యువుల సంక్లిష్ట సమాహారం మూలంగా పూర్వుల పోలికలు రకరకాలుగా కలిసిపోయి కనిపిస్తాయి. దీన్ని కవి గ్రహించి వ్యక్తీకరించిన తీరు ‘పోలికలు’ అనే కవితలో పలురకాల పరిణామాల్లో రకరకాల ఉత్ప్రేక్షలతో కనిపిస్తుంది. అంతంలో తాత్వికంగా ఇలా అంటాడు:

“వివరణ కందని దీని పెదవుల మీది చిరునవ్వు,

తమకు లభించిన ఈ కొనసాగింపుకి

వాళ్ళు తెలిపే అంగీకారం కావచ్చు.

మూసిన గుప్పట్లో దాచి ఉంచింది

విప్పి చెప్పలేని వాళ్ళ సందేశం కావచ్చు”.

శాస్త్ర సత్యాన్ని తాత్త్విక కవిత్వంగా మలచ గలిగిన నేర్పు ఈ కవికున్నట్లు ఈ రకపు కవితల ద్వారా మనం తెలుసుకోగలం.

జడపధార్థాలకు మానవత్వారోపణ మనోహరంగా చేయగల శక్తి ఈ కవికుంది. ‘వేసవి వానలో’-

“అగ్ని పర్వతం ఒకటి

హఠాత్తుగా మనసు మార్చుకొని,

మంచు కొండగా మారిపోయినట్టుగా ఉంది”

అని వేసవిలో కురిసిన వాన ఎండ తాపాన్ని మాయంచేసి చల్లదనాన్ని తెచ్చిన వైనాన్ని ఉత్ప్రేక్షించిన తీరు మనోహరంగా ఉంది. ప్రతి చిన్న సంఘటనను ఫిలాసఫైజ్ చేసే టెక్నిక్ ఒకటి ఈ కవికి బాగా పట్టుబడింది. ఇతని కళ్ళు చర్మ చక్షువులు కాదు. తాత్త్విక కిరణాల ఎక్సరే కళ్ళు. వస్తువుల సంఘటనల అంతస్తత్వాన్ని వెలికి తీసి చూపించే శక్తి ఇతని కళ్ళకు ఉంది అంటే ఇతని కవిత్వానికుంది. విమానాన్ని మొదటిసారి ఎక్కినప్పుడు ప్రతివారికి కొన్ని విచిత్రానుభవాలు కలుగుతాయి

భావుకుడైన కవికి అవి అలౌకికమే. ఆ అనుభవాన్ని ‘ఉడాన్’ అనే కవితలో ఆద్యంతం మనం గమనించవచ్చు. గాలిలో ఎగురుతున్నట్టు బాల్యంలో అందరూ కలలు కంటారు. ఆ బాల్యపు కలలన్నీ నిజమైనట్టుగా ఈ కవితలో అనుభూతి చెందుతాడు.

“అద్వైతం” అనే కవితలో భిన్నధృవాల ఏకత్వాన్ని స్వభావోక్తులతో చెబుతూ గడుసుగా అద్వైత భావాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడు. ఈ కవితలో కూడా వాళ్ళ అమ్మాయి వస్తుంది. ఈ కవితంతా Oxymoron ను నిర్వహించిన తీరుకు మంచి ఉదాహరణ. కవితంతా ఉదాహరణీయమైనా మచ్చుకు ఒక భాగం:

“ఇది నేర్వటానికి, నేర్పటానికి మధ్య

తెలివికి, జ్ఞానానికి ఉన్నంత దూరం.

అన్నింటా మమ్మల్ని అనుకరిస్తూ,

తెలియకుండానే సర్వం నేరుస్తుంది.

మా అన్ని ప్రశ్నలకు ఒకే సమాధానమిచ్చి

అర్థం చేసుకోవటం మాకు నేర్పుతుంది.”

ఈ సంపుటిలో ప్రతి కవితలోనూ కవి తాత్త్వికపరిణతిని గుర్తించ గలుగుతాం. ‘గతచిత్రం’ అనే కవితలో గతాన్ని ఆగతాన్ని పోలుస్తూ రెంటిలోనూ మార్మికతను ప్రతిపాదిస్తాడు.

ఇతని కవిత్వమంతా చదివితే కవిత్వంలో చిక్కదనం తగ్గకుండానే వైశద్యం వైపు విస్తరించుతున్నట్లుగా గ్రహించ గలుగుతాము. అందుకే ఖండికల పరిమాణం తగినంతగా పెరిగింది. ఇతని కవిత్వాన్ని ఎన్నో విధాల వ్యాఖ్యానించవచ్చుగాని ఇతని కవిత్వం చదివే పాఠకునికి కావలసింది వ్యాఖ్యానం కాదు సాలోచన, సావధానం. ఏకాంతంగానూ మరొక తోడుతోనూ మనస్సును ప్రకృతికి సన్నిహితం చేసి చదివితే ఇతని కవిత్వం మనస్సుకు బాగాపడుతుంది. ఇందులో నేను ప్రయత్నించినది అందుకు దిశానిర్దేశం చెయ్యడమే. అక్కడక్కడ ప్రలోభపడి వ్యాఖ్యానించినా పాఠకుడికి దారి చూపించే ప్రయత్నంలో భాగంగానే.

“ఆఖరి క్షణం” అనే ఖండికలో ఈ క్రింది భాగం చదవండి

“రెండు ప్రపంచాల మధ్య

ఒకే బిందువుగా కుంచించుకుపోయిన సరిహద్దు రేఖ

రెండు కాల యవనికల్ని

గుండీలా కలిపి కుట్టిన ఏకైక సందర్భం.”

ఇది చదివితే నాయని సుబ్బారావు గారి మాతృగీతాల్లో ఈ క్రింది పద్యం గుర్తు వచ్చింది.

రెండు పొలిమేరలొకటైన రేఖ మీద

నేను నీ యొడియందున మేను మరచి

నిదుర పోదును. జోల పాడుదువు నీవు

చిచ్చుగొట్టుచు చీకటుల్ విచ్చు దనుక

ఈ రెంటి మధ్యన పోలిక ఉందని చెప్పటానికి వీటిని కోట్ చేయలేదు. కవితా నిర్వహణలో ఏ పోలికా లేదు. పోలికల్లా రెండు ప్రపంచాల మధ్య కనిపించని సరిహద్దును ఊహించడం వరకే. ఊహించిన తీరులు వేరు. సందర్బం భిన్నం. ఉన్నతంగా ఊహించగలిగిన ఇద్దరు కవుల సామర్థ్యం వీటిల్లో కనిపిస్తుంది. దీన్నే చాలాచోట్ల స్పూర్తి అనే భావన ద్వారా పూర్వం వివరించాను. కవికి పాఠకునికి మధ్యన ఇంత సేపుండటం న్యాయం కాదు. ఇంకా సమయం తీసుకోవడం నేరమవుతుంది.

ఈ రవిశంకర్ కవితలు అనంత భావలోకాలకు తెరచినద్వారాలు. ఆలస్యం చేయకుండా ప్రవేశించండి.

చేరా

జూన్ 2, 2002

వేసవి వాన On Kinige

Related Posts:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>