మార్పు చూసిన కళ్ళు

సీనియర్ జర్నలిస్టు, రాజకీయ వ్యాఖ్యాత భండారు శ్రీనివాసరావు సోవియట్ యూనియన్‌ ఉనికిలో ఉన్న చివరిరోజుల్లో మాస్కోలో పనిచేసినప్పుడు తను ప్రత్యక్షంగా చూసిన, పొందిన సోవియట్ రష్యా జీవితానుభవాలపై నాలుగేళ్ల క్రితం రాసిన కథనాలు అప్పట్లో చదవటం ఒక మహానుభూతిని కల్గించింది. ఒక రకంగా అవి బ్లాగ్ లోకంలో సంచలనం కలిగించిన ప్రత్యేక విశిష్ట రచనలు. 90ల మొదట్లోనే ముగిసిపోయిన సోవియట్ యూనియన్ వైభవోజ్వల శకాన్ని దాదాపు ఇరవయ్యేళ్ల తర్వాత మళ్లీ గుర్తు చేసుకోవలసిన సందర్భాన్ని రచయితే స్వంత మాటల్లో ఇలా చెప్పారు.

”ఇంచుమించు రెండు దశాబ్దాల క్రితం – మాస్కోలో గడిపివచ్చిన సుమారు ఐదేళ్ళ అనుభవాలను అక్షర బద్ధం చేసే ప్రక్రియ ఎప్పటికప్పుడు వాయిదా పడుతూ వచ్చింది. ఏకధ్రువ ప్రపంచ వ్యవస్తను ప్రశ్నిస్తూ- నూతన సామ్యవాద సిద్దాంతాలను ప్రవచిస్తూ – ఏడు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన మొట్టమొదటి ‘సోవియట్ కమ్యూనిష్ట్ ప్రభుత్వ చరమాంకాన్ని కళ్ళారా చూడగలిగిన అరుదయిన అవకాశాన్ని ఆలంబనగా చేసుకుని – ‘మార్పు చూసిన కళ్ళు’ అనే పేరుతో ఆనాటి అనుభవాలను గుదిగుచ్చి గ్రంధస్తం చేయాలనే ప్రబలమయిన కాంక్షను ఎన్నో ఏళ్ళుగా అదిమిపెట్టుకోవాల్సి వచ్చింది. దీనికి కారణాలు అనేకం. ఆనాడు నేను చూసింది మరో ప్రపంచం. అప్పటికీ ఇప్పటికీ యెంతో తేడా….

…..ఆ రోజుల్లో ‘అలా వుండేది, యిలా వుండేది’ అని రాస్తే నమ్మడానికి వీల్లేకుండా ఈనాటి రష్యన్ల జీవన విధానాలు గుర్తు పట్టలేనంతగా మారిపోయాయి. రతనాలను రాశులుగా పోసి- వీధి అంగళ్ళలో విక్రయించిన ‘స్వర్ణ యుగాలు’ చరిత్ర పుటల్లో ఆనవాలుగా మిగిలిపోయినట్టే – ఆ నాటి నా అనుభవాలు కూడా. నేను కమ్యూనిస్టుని కాను. వృత్తి రీత్యా వివిధ రాజకీయ పార్టీలవారితో అంటకాగి తిరిగివుండ వచ్చు కానీ ఏ రకమయిన రాజకీయ వాసనలను నేను వొంటబట్టించుకోలేదు. ఒక సామాన్యుడిగా అప్పటి కమ్యూనిస్ట్ రష్యాలో కాలుమోపాను . అక్కడ నేను గడిపిన ‘జీవనం’ నా జీవితంలోనే ఒక సువర్ణ అధ్యాయం. నేనూ, నా భార్యా పిల్లలూ – అత్యంత సుఖప్రదమయిన, గౌరవ ప్రదమయిన, తృప్తికరమయిన రోజులు గడిపింది ఆ రోజుల్లోనే. వాటిని గురించి ఏ కొంచెం చెప్పినా గోరంతను ‘కొండంత’ చేసి చెబుతున్నానేమో అని అనిపించకత ప్పదు. అందుకే ‘మార్పు చూసిన కళ్ళు’ అక్షరబద్ధం చేయడానికి ఇంతగా తటపటాయించాల్సి వచ్చింది…”

కమ్యూనిస్టు పార్టీ వాసన లేని వ్యక్తి, జీవికలో భాగంగా సామాన్యుడిగా అప్పటి కమ్యూనిస్ట్ రష్యాలో కాలుమోపిన వ్యక్తి… అక్కడ తాను గడిపిన జీవనం తన జీవితంలోనే ఒక సువర్ణ అధ్యాయం అని చెప్పుకున్నారు. “నేనూ, నా భార్యా పిల్లలూ – అత్యంత సుఖప్రదమయిన, గౌరవ ప్రదమయిన, తృప్తికరమయిన రోజులు గడిపింది ఆ రోజుల్లోనే.” అని కూడా పరమ నిజాయితీగా తన అంతరంగాన్ని ఆకర్షించారు.

”సోవియట్ యూనియన్లో అయిదేళ్ళు గడిపినా నేను కమ్యూనిజాన్ని, అవుపోశన పట్టినవాడిని కాను. నేను ముందే తెలియచేసుకున్నట్టు ఒక మామూలు మనిషిగా అక్కడికి వెళ్లాను. ఒక మిలియనీరుగా వెళ్లి వుంటే – నా కళ్ళకు మాస్కో వేరుగా కనిపించి వుండేదేమో. ఒక మామూలు పౌరుడి జీవితం ఎలా వుంటే బాగుంటుందో- అతడి అవసరాలు ఎలా ఉంటాయో తెలుసుకుని – వాటికి రూపకల్పన చేసినట్టుగా నాకు అనిపించింది. అయితే, కూడూ, నీడా, గుడ్డా మాత్రమే కాదు ఇంకా యేవో ఉంటాయని అక్కడి సామాన్య జనం ఆత్రపడ్డట్టుగా కూడా అనిపించింది.”

1987 నుంచి 1991 వరకు అంటే సోవియట్ యూనియన్ రద్దయ్యే వరకు విదేశీ ఉద్యోగి స్థాయిలో ‘పిల్లజమీందారు’ జీవితం గడిపిన శ్రీనివాసరావు గారు ఆ దేశం గురించి చేసిన అపురూప కృషిని నెత్తిన పెట్టుకుంటూ అప్పట్లోనే ఆయన రాసిన ఒక టపాకు ఇలా వ్యాఖ్య పంపాను.

“విదేశీ పర్యటనలు, విహారాలపై గతంలో ప్రముఖుల వ్యాసాలు, యాత్రా విశేషాలు ఎన్నో చదివాను. కాని వాటిలో చాలావరకు ఫలానా ప్రాంతం చూశామని, పలాని విశేషాన్ని తిలకించామని, పలానా కట్టడాన్ని చూశామని చెప్పేవారే తప్ప ఓ నగరజీవితాన్ని, ఓ వ్యవస్థ పనితీరును ఇంత హృద్యంగా, ఇంత ఆసక్తికరంగా రాయడాన్ని ఇంతవరకు నేను చూడలేదు. మీ అయిదేళ్ల మాస్కో జీవితాన్ని ఔపోసన పట్టినట్లు రాస్తున్నారు. ఒక వ్యవస్థ మంచిని చూడడానికి, గుర్తించి ప్రకటించడానికి మనం సిద్ధాంతాలు వల్లెవేయ వలసిన అవసరం లేదు. ముద్రలు తగిలించుకోవలసిన అవసరమూ లేదు. మీలా ఉన్నది ఉన్నట్లుగా, చూసింది చూసినట్లుగా, పలవరించి రాస్తే చాలు…

సోవియట్ వ్యవస్థ లోపాలు ఎన్నయినా ఉండవచ్చు కానీ ప్రజలందరికీ మంచి జీవన ప్రమాణాలను అందించడంలో అది సక్సెస్ అయినంతగా భూమ్మీద మరే దేశం కూడా కాలేదని మీ కథనాలబట్టి తెలుస్తోంది. కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థ గొప్పతనాన్ని సిద్ధాంతాల ద్వారా మాత్రమే చదువుకున్న నాలాంటివారందరికీ మీరు ప్రత్యక్షంగా ఓ భూతల స్వర్గాన్ని కళ్లకు కట్టిస్తున్నారు.

జీవితంలో సమానత్వాన్ని ఇంత గొప్పగా ఆచరణలో చేసి చూపించిన ఆ గొప్ప దేశంలో మీరు కొన్నేళ్లు బతికారు. ఎంత ‘అదృష్ట’వంతులు మీరు. అదృష్టానికి మారుపదం దొరకడం లేదు నాకు. మీరు ఇలాగే రాస్తూ పోండి. వీలయితే మీరు మాస్కో జీవితంలో ఫోటోలు తీసుకుని ఉంటే వాటినే ఓ కథనంగా కూడా ప్రచురించండి. చిన్న క్యాప్షన్లతో అయిదారు ఫోటోలను ఒకే ఆర్టికల్‌గా పోస్ట్ చేయవచ్చు.

మానవ సమాజంలో ఒకనాడు వెలిగిన భూతలస్వర్గాన్ని భవిష్యత్తరాలకోసం మీరు బ్లాగీకరించి భద్రపరుస్తున్నారు. దయచేసి వెంటనే విశాలాంధ్రవారిని సంప్రదించండి. ఖచ్చితంగా మీ మాస్కో అనుభవాలను పుస్తక రూపంలో తీసుకురండి. కళ్లకు అద్దుకుని తీసుకోవడానికి మేం సిద్ధంగా ఉన్నాం. అలాగే మాస్కో జీవితంలో మీరు చూసిన లోపాలను కూడా తప్పక రాయండి. లోపాలను కూడా మీరు రాయకపోతే అది ఎప్పటికీ లోటుగానే ఉంటుది…”

సోవియట్ సమాజ ప్రభలు వెలిగిన కాలం, అది పతనమైన కాలం రెండింటిని ప్రత్యక్ష అనుభవంతో, సామాన్యుడి దృక్పధంతో చూస్తున్న, చెబుతున్న ‘మార్పు చూసిన కళ్లు’ చాలా ప్రాధాన్యత కలిగిన కథనం. సోవియట్ సమాజ చరిత్రను సామాన్యుడి కళ్లతో చూసి రాస్తున్న అసామాన్య కథనం ఇది. ప్రతి భాగం కథనం తీవ్రమైన ఉత్కంఠతో చదివిస్తుంది.

సోవియట్ యూనియన్‌ పతనానికి ముందు సమాజ జీవితాన్ని కళ్లారా చూసిన ఈ సామాన్యుడు, ఆ దేశాన్ని సందర్శించిన ఏ ప్రముఖుడూ రాయలేనంత పరమ నిష్పాక్షికంగా ఈ మార్పు చూసిన కళ్లు కథన పరంపరలో అక్షర బద్దం చేశారు. దశాబ్దాల తర్వాత కూడా తన ప్రాసంగికతను కోల్పోనటువంటి ఈ గొప్ప రచనను సమాజ చలనం, పరిణామాల పట్ల ఆసక్తి కలిగిన వారు చదవాలని కుతూహలపడితే ఆయన రాసిన 17 కథనాల లింకులను ఇక్కడ తెరిచి వరుసగా చదవండి. ఒక అద్భుత ప్రపంచం మీ కళ్లముందు ఆవిష్కరించబడుతుందనడంలో సందేహించవలసిన పనిలేదు.

ఈ పుస్తకంలోని కొన్ని మాస్కో  నగర జీవిత విశేషాలు

“మాస్కోలో శాకాహారులకు ఏమీ దొరకవు అన్న హెచ్చరికలతో బయలుదేరిన మేము – మాస్కో ఎయిర్ పోర్ట్ లో  లగేజి కలెక్ట్ చేసుకునేందుకు ఎదురు చూస్తున్నాము. హైదరాబాదు నుంచి సూటు కేసులనిండా పట్టుకొచ్చిన వంట  సంభారాలతో కస్టమ్స్ అధికారులనుంచి ఎలాంటి ఇబ్బంది ఎదురుకాలేదు కాని, మా ఆవిడ తెచ్చిన ఇంగువ డబ్బా కొంత తంటా తెచ్చిపెట్టింది. ఇంగువని ఇంగ్లీష్ లో ఏమంటారో ఆ క్షణంలో గుర్తురాలేదు. అది తినే వస్తువనీ, వంటల్లో వాడుకుంటామని ఎన్నో విధాలుగా చెప్పిచూసాను. ఇంగ్లీష్ భాష ఇసుమంత కూడా అర్ధం కాని రష్యన్ అధికారుల ముందు నా ప్రయత్నం వృధా ప్రయాస అని అర్ధం అయింది. పైపెచ్చు ఘాటయిన ఇంగువ వాసన వారి అనుమానాలను మరింత పెంచింది. చివరకు ఇంగువ ముక్క నోటిలో వేసుకుని నమిలి చూపించి, అది వారనుకుంటున్నంత ప్రమాదకరము, మాదక ద్రవ్యం కాదని రుజువు చేసుకున్న తరువాతనే అక్కడ నుంచి బయట పడగలిగాము”

‘మాస్కోలో పాలకు కొదవలేదు. వున్నదల్లా పెరుగుకే. అక్కడ దొరికే కిఫీర్ అనేది అటు పెరుగు ఇటు మజ్జిగ కాని బ్రహ్మ పదార్ధం. పాలు తోడు పెట్టి పెరుగు చేసుకోవచ్చు. కానీ, తోడుకు పెరుగేదీ? ఢిల్లీ నుంచి ఎవరో తెలిసిన పెద్దమనిషి వస్తుంటే ఓ చిన్ని గిన్నెడు పెరుగు పట్రమ్మని కోరాము. అలా దిగుమతి చేసుకున్న పెరుగుతో ప్రారంభించిన ‘తోడు’ ప్రయోగాలు కొద్దిరోజుల్లోనే విజయవంతమై సొంతంగా ఇంట్లోనే పెరుగు ఉత్పత్తిలో స్వయం సమృద్ధి సాధించగలిగాము. దాంతో ఇక మాస్కోలోని తెలుగు లోగిళ్ళలో పెరుగు వడలు, పెరుగు పచ్చళ్ళు, ఆవకాయ కారంతో పెరుగన్నాలు, మజ్జిగ పులుసులు స్వైర విహారం చేయడం మొదలెట్టాయి.”

చవక అనే పదం కన్నా చవక

‘మన రూపాయికి నూరు పైసలు మాదిరిగానే రష్యన్ రూబుల్ కు వంద కోపెక్కులు. ఒక కోపెక్కుకు దొరికే వస్తువులు కూడా వున్నాయి. ఉదాహరణకు అగ్గిపెట్టె, కోడి గుడ్డు లాటివి. గ్యాలన్ పెట్రోలు ముప్పయి కోపెక్కులు. పది రూబుళ్ళు మనవి కావనుకుంటే కారు ట్యాంకు నింపుకోవచ్చు. పాలకూ,పెట్రోలుకూ ధరలో తేడా వుండదు. ఒక్క మాస్కోలోనే కాదు దేశం అంతటా ఒకేవిధమయిన ధరవరలు. పల్లెల్లో బస్తీల్లో అంతా సమానమే. పైగా ప్రతి  వస్తువు మీదా దాని ధర ముద్రించి వుంటుంది. ఆఖరికి ఒక్కొక్క కోడి గుడ్డుపై కూడా ఒక్క కోపెక్కు అని ధర స్టాంప్ వేసి వుంటుంది. బేరసారాల అవసరం లేకపోవడం, ధర గురించిన బాధ లేకపోవడం – ఇవన్నీ భాష తెలియని మా బోంట్లకు వరంగా మారాయి”

విడాకులా! వద్దు  బాబోయ్!! అనే భర్తలు

“అక్కడ అన్ని విషయాల్లో పెద్దపీట స్త్రీ బాలవృద్ధులదే!. ఆనాటి కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వం ఆడవారికి కొన్ని ప్రత్యేక హక్కులు కల్పించింది. చలిదేశం కాబట్టి ప్రతి వారికి చిన్నదో పెద్దదో ఓ గూడు అవసరం. కొంపాగోడూ లేని వాళ్లు మనదగ్గరలాగా ఫుట్ పాతులపైనా, ప్లాటుఫారాలపైనా రోజులు వెళ్ళమార్చడానికి వీలుండదు. ఇళ్ళ కేటాయింపు ఆడవారి పేరుపై చేసే పద్దతి ప్రవేశపెట్టడంతో కాలక్రమేణా  ఇంటి వ్యవహారాల్లో పడతుల పట్టు పెరుగుతూ వచ్చింది. ఆర్ధిక స్వావలంబన స్వేచ్చాజీవితానికి ఆలంబనగా మారింది. నిండా ఇరవై ఏళ్ళు నిండకుండానే మొదటి ముగ్గురు  మొగుళ్లకు విడాకులు ఇచ్చి నాలుగో పెళ్ళికి సిద్ధం కాగల సత్తా రష్యన్ యువతుల సొంతం అయింది. సోవియట్ రష్యాలో ఏటేటా పెరిగిపోతున్న విడాకుల విషయంలో ఓ జోకు ప్రచారంలోకి వచ్చింది. భార్యాభర్తల్లో విడాకులు ఎవరు ఇచ్చినా, ఎముకలు కొరికే ఆ చలిదేశంలో, కొత్త ఇల్లు కేటాయించేవరకు పాత  పెళ్ళాంతోనూ, పాత  పెళ్ళాం కొత్త మొగుడితోను  కలసి పాత పెళ్ళాం పాత ఫ్లాటులో కొన్నాళ్ళపాటు కాలం గడపాల్సిన పరిస్తితి మగవాళ్లది. ఈ దుస్తితి పగవాళ్లకు కూడా రాకూడదని సరదాగా చెప్పుకునేవారు. ‘మాస్కో రేడియోలో నతాషా అనే సహోద్యోగి ఇరవై లోపే ఇద్దరికీ విడాకులు ఇచ్చి మూడో మొగుడితో సంసారం  చేస్తోంది. మా ఆవిడ శిలావిగ్రహం మాస్కో పురవీధుల్లో వేయించాలని సరదాగా అంటుండేది. ఎందుకంటే, పెళ్ళయిన పదహారేళ్ళ తరువాత కూడా ఇంకా అదే మొగుడితో  కాపురం చేస్తున్నందుకట.”

మాస్కో తెలుగు భోజనం

‘ఇస్కస్ బృందం తరపున మన రాష్ట్రం నుంచి వచ్చిన వారిని అంతకు మునుపే రెండు మూడు సోవియట్ నగరాలు చూపించి మాస్కోలోని ఓ పెద్ద హోటల్ లో బస ఏర్పాటు చేశారు.  బందరుకు చెందిన నరసింహమూర్తిగారనే పెద్దమనిషి ఆ బృందంలో వున్నారు. శాకాహారి అయిన మూర్తి గారు, రష్యాలో తిండీ తిప్పలు గురించి ముందుగానే వాకబు చేసుకుని, నాకు ఓ కార్డు ముక్క రాసి తాను వస్తున్న విషయం ముందుగానే తెలియచేసారు. వారిని కలవడానికి హోటల్ కు వెళ్ళిన నేను, వారితో వున్న రష్యన్ దుబాసీతో సహా  మొత్తం బృందాన్ని వెంటబెట్టుకుని వాళ్ల బస్సులోనే మా ఇంటికి తీసుకువెళ్లాను. బిలబిలమంటూ దిగిన అతిధులను చూసిముందు  మా ఆవిడ బిత్తర పోయినా వెంటనే తమాయించుకుని అందరికీ వంట ఏర్పాట్లు చేసింది. అంతా పచ్చళ్ళు, కారాలు, సాంబారు, పెరుగుతో భోజనాలు చేసి అన్నదాతా సుఖీభవా! అని ఆశీర్వదించి వెళ్లారు. అలా ఆ రోజు మా ఇంట్లో భోంచేసి వెళ్ళిన వాళ్ళలో చాలామంది ఇన్నేళ్ళ తరువాత ఇప్పటికీ కూడా ప్రతియేటా గ్రీటింగ్ కార్డులు పంపిస్తూనే వున్నారు. వాళ్ల సహృదయతకు ఖరీదు  కట్టే షరాబు యెవ్వడు?’

-భండారు శ్రీనివాసరావు, Andhra Prabha, 16th Feb 2014

ఈ ఆర్టికల్ ని ఆంధ్రప్రభ పేపర్‌లో చదవడం కొరకు ఈ క్రింద లింక్ క్లిక్ చేయండి.

http://www.andhraprabha.com/literature/book-review/our-mascow-experiences/12354.html

“మార్పు చూసిన కళ్ళు” డిజిటల్ రూపంలో కినిగెలో లభిస్తుంది. కినిగె వెబ్‌సైట్ ద్వారా ఆర్డర్ చేసి ప్రింట్ పుస్తకాన్ని తగ్గింపు ధరకి పొందవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు ఈ లింక్‌ని అనుసరించండి.

***

“మార్పు చూసిన కళ్ళు” on Kinige

 

 

 

Related Posts: